verhalen

Genomineerde Witte Anjer Prijs 2024: "Er was geen ruimte voor hun verhalen en trauma"

Jos Rozenburg is archivaris van de Stichting Koopvaardijpersoneel 1940-1945 en veteraan bij de Koninklijke Marine. De afgelopen achttien jaar zette hij zich in om een vergeten groep veteranen, die van de Nederlandse koopvaardij, de aandacht te geven die ze verdienen. Dit resulteerde onder andere in een online databank en meer aandacht voor de koopvaardij tijdens de dodenherdenking op de Dam: ‘Je wint een oorlog alleen als je de juiste spullen op het juiste moment op de juiste plek krijgt. Daar heeft de koopvaardij voor gezorgd.’

Dat Jos zich achttien jaar zou onderdompelen in de Nederlandse koopvaardij was geen vooropgezet plan: ‘Via de Oorlogsgravenstichting kwam ik de Nederlandse koopvaardij op het spoor. Het was tijdens de Tweede Wereldoorlog een belangrijk krijgsmachtonderdeel van veelal gemilitariseerde burgers. Ze hebben vijf jaar lang bijgedragen aan de geallieerde strijd en veel geleden. Het verbaasde me dat we bijna niets over de inzet van deze mensen wisten. Daar wilde ik iets aan doen.’ Jos klopte aan bij het Nederlands Instituut voor Militaire Historie: ‘Op zolder vond ik de 20.000 Nederlandse personeelskaarten van de koopvaardij 1940-1945. Ik begon met het aanleggen van bemanningslijsten van vergane schepen. Toen een paar jaar geleden alle personeelskaarten gedigitaliseerd werden, kwam het project in een stroomversnelling. Nu weten we met 99% zekerheid wie waar ingezet is, wie is omgekomen en hoe. Dat is terug te vinden in de vorig jaar gepubliceerde online databank.’

 In naoorlogs Nederland was er geen ruimte voor verhalen van de koopvaardij: ‘Koopvaardijveteranen kwamen vaak thuis met PTSS-achtige klachten, doordat ze afschuwelijke dingen hadden meegemaakt. Boten werden getorpedeerd, ze moesten vechten voor hun leven en dobberden soms wekenlang op zee voordat ze gered werden. Maar bij thuiskomst zagen ze er weldoorvoed en gebruind uit, terwijl mensen in Nederland net uit de hongerwinter kwamen. Mensen dachten dat ze alleen maar leuke dingen hadden gedaan en er was geen begrip. Veel mannen hebben hun verhaal ingeslikt en weggestopt. Dat leidde tot ontwrichting binnen gezinnen, waar kinderen en zelfs kleinkinderen nog last van hebben.’

Het werk van Jos zorgt niet alleen voor erkenning en waardering voor de koopvaardijveteranen: ‘Het contact met nabestaanden is heel bijzonder, omdat de verhalen zo indringend zijn en mensen vaak heel emotioneel. Dat had ik van tevoren niet verwacht. Ik ben heel blij als ik een nabestaande dingen kan vertellen, waardoor prangende vragen worden beantwoord en alles op zijn plek valt. Als mensen eindelijk begrijpen waarom dingen zijn gegaan zoals ze zijn gegaan.’

Wie wint de Witte Anjer Prijs 2024

Het Nationaal Comité Veteranendag reikt sinds 2018 jaarlijks de Witte Anjer Prijs uit voor mensen die een bijzondere rol spelen in het leven van veteranen. De Witte Anjer is een symbool van waardering voor alle Nederlandse veteranen. De steun van naasten kan ontzettend belangrijk zijn voor veteranen. Denk aan de oprichter van het veteraneninloophuis, een ondersteunend thuisfront, een burgemeester die zich elk jaar extra inzet om een prachtige lokale Veteranendag te organiseren of simpelweg de buurman/buurvrouw die altijd klaarstaat.