Mee Op Missie met Mariola Goossens: “Wat ons sterk maakt, komt juist voort uit de emotie.”

De weg naar Defensie 

Het besef dat ze iets wilde betekenen buiten haar eigen leefwereld ontstond vroeg. Mariola was veertien toen ze naar Botswana reisde, op bezoek bij oude buren die waren verhuisd om daar in het onderwijs te werken. Ze zag hoe relatief haar vanzelfsprekendheden waren. “Er zijn plekken in de wereld waar het echt minder is dan in Nederland,” realiseerde ze zich. “En ik zou daar later misschien een rol in kunnen spelen.” De weg daarnaartoe werd Defensie. Televisieseries als M*A*S*H* en Tour of Duty lieten haar zien dat militair zijn niet alleen over wapens gaat, maar voornamelijk over contact met mensen en werken aan een veilige toekomst. 

Aan de Koninklijke Militaire Academie leert Mariola wat leidinggeven betekent. Tijdens de officiersopleiding leert ze niet alleen plannen en besluiten nemen, maar juist verantwoordelijkheid dragen voor anderen, ook als het ingewikkeld wordt. Ze leert hoe systemen werken, hoe hiërarchie helpt en soms schuurt. En ze merkt dat ze als vrouw anders wordt bekeken. Niet altijd vijandig, vaak juist scherp, kritisch en beschermend.

Haar eerste geplande uitzending, naar Bosnië, ging niet door na een ongeluk tijdens een teamuitje. In plaats daarvan werd het Afghanistan. Er was namelijk behoefte aan extra vrouwen binnen het team, en zo kon ze alsnog mee. Haar vrouw-zijn was in die rol soms ingewikkeld. Ze merkte dat ze zich extra moest bewijzen. Dat haar ervaring niet altijd automatisch op waarde werd geschat. Dat gevoel is in de loop der jaren minder geworden, zegt ze, deels omdat de organisatie veranderde, deels omdat zijzelf ouder en ervarener werd.

In Afghanistan bleek haar vrouw-zijn juist een voordeel. Vooraf werd haar verteld dat ze weinig contact zou kunnen maken met de lokale bevolking. In de praktijk klopte daar weinig van. Ze had contact met mannen én vrouwen, zat met allerlei soorten mensen om tafel en voerde gesprekken die van belang waren voor het werk van Defensie in Afghanistan. Dat directe contact met de bevolking was precies wat Mariola bij Defensie had gezocht.

Het thuisfront

Voor vertrek vulde ze de handleiding voor nabestaanden in. Een praktisch document over bankzaken, uitvaartwensen, contactpersonen. Ze begreep het nut, maar de lading drong nog niet echt door. Voor haar vader was dat anders. Waar Mariola zich vooral de mooie en betekenisvolle kant van haar uitzending herinnert, blijft het voor hem onlosmakelijk verbonden met de mogelijkheid dat zijn kind niet zou terugkeren.

De mooiste en heftigste periode

En dat haar vader zich zorgen maakte was niet ongegrond. Terugkijkend noemt ze Afghanistan de mooiste en heftigste periode van haar werkzame leven. Alles waarvoor ze voor Defensie had gekozen, kwam samen: kameraadschap, verantwoordelijkheid, zichtbaar effect van haar handelen. Tegelijkertijd was het een periode van verlies. Ze herinnert zich dat er in dat jaar regelmatig ceremonies waren geweest rondom het overlijden van een collega, soms terwijl verderop nog werd gevochten.

De val van Kabul in 2021, waarbij de Taliban weer aan de macht kwam in Afghanistan, heeft haar geraakt. Maar niet vanuit het idee dat alles voor niets is geweest. Dat vindt ze te simpel. Ze wijst op periodes waarin er ook dingen mogelijk waren, zoals dat het ook mogelijk was voor meiden om naar school te gaan. “Het was een tijd van hoop, waar mensen aan terug kunnen denken.” zegt ze. “Die hoop verdwijnt niet zomaar.”

Een tastbare herinnering

In Afghanistan zit de spanning voor Mariola in het voortdurende gevoel van dreiging. Haar lichaam leert signalen oppikken nog vóór haar hoofd ze kan plaatsen. Die alertheid verdwijnt niet vanzelf wanneer ze weer thuis is. Tijdens verlof merkt ze hoe moeilijk het is om echt uit te schakelen, hoe het lijf alert blijft terwijl de omgeving veilig is.

Bijna twintig jaar na haar uitzending draagt ze een klein aandenken met zich mee: een patroon van een DSjK-geweer, een door de Taliban veelgebruikt wapen. Hij was vast komen te zitten in de band van een voertuig waar ze in Afghanistan in meereed, op korte afstand van haar. Haar man liet er voor haar een halsketting van maken, als een tastbare herinnering aan dat het geluk af en toe aan haar zijde is. 

Het gevoel van kameraadschap

Ze voelt zich veteraan, maar het is geen label dat de boventoon voert in haar leven. Ze groeide op met een ander, wat ouderwets beeld bij dat woord. Toch schrijft ze voor Checkpoint, het veteranenmagazine. Zo mengt ze zich bewust in het publieke debat. Want sommige ervaringen, bijvoorbeeld die over de periode vlak na terugkeer van een uitzending, vragen volgens haar om gedeeld te worden. Schrijven is voor haar een zorgvuldige manier om dat te doen: formuleren, herlezen, nuanceren. De reacties onderstrepen het belang. Mensen laten weten dat ze dachten dat zij de enigen waren die worstelden met thuiskomen, met verlof, met de overgang tussen werelden. Emotie en Defensie sluiten elkaar niet uit, vindt Mariola. Integendeel. “Wat ons sterk maakt, komt juist uit de emotie: kameraadschap is echt een intens gevoel.”

Alle kanten van het verhaal

Ze mist vaak nuance in hoe over conflicten wordt gesproken. In gevechtssituaties moet de wereld zwart-wit zijn. Dat is noodzakelijk. Maar daarbuiten, zegt ze, moeten we blijven erkennen dat mensen meerdere rollen tegelijk kunnen hebben, en dat er altijd een verhaal achter de rol zit. Juist in Afghanistan heeft ze dat geleerd: ze maakte mee dat de Taliban mensen bedreigde om mee te doen aan hun strijd. Dat maakte dat ze soms niet wist of degene die tegenover haar zat de vijand was, of juist een slachtoffer van hetzelfde gevecht.

Het nummer Both Sides of the Story van Phil Collins verwoordt dat voor haar treffend. Achter elk mens zit een verhaal, en we moeten ons best doen om daar naar te blijven luisteren. Dat besef nam ze mee uit haar uitzending en probeert ze door te geven aan een volgende generatie. 

Mariola’s verantwoordelijkheid heeft nu een nieuwe vorm: vandaag werkt ze aan de krijgsmacht van morgen. Bij de directie Personeel van de Luchtmacht gebruikt ze de lessen uit haar eigen loopbaan en uitzending om de organisatie voor te bereiden op wat er in de toekomst van militairen gevraagd kan worden.