Mee Op Missie met Eward Koning: “Ik vertrok met een groot geheim in mijn rugzak naar Kosovo”
Eward Koning diende 28 jaar bij Defensie, het grootste deel bij de Luchtmobiele Brigade en werd uitgezonden naar Bosnië, Kosovo en Afghanistan. Na het verlaten van Defensie werd hij ondernemer in de Amsterdamse Reguliersdwarsstraat en medeoprichter van meldplatform RITA (Report It Always), dat zich inzet voor de veiligheid van de LHBTIQ+-gemeenschap. Door het leven van Koning loopt dezelfde rode draad: “Zorgen voor veiligheid van kwetsbaren. Dat deed ik bij Defensie, en nu nog steeds, alleen voor een heel andere groep.”
Beste van de lichting
Eward Koning kwam in 1985 op als dienstplichtige, bij de artillerie, als waarnemer die altijd meeging met de infanterie in de voorste linie. Dat beviel zo goed dat hij besloot te blijven. Voor het Opleidingscentrum officieren van speciale diensten (OCOSD) in Breda werd hij eerst afgewezen. Hij werd kortverbandvrijwilliger bij de infanterie en solliciteerde een jaar later opnieuw voor de officiersopleiding en werd toegelaten. In 1990 rondde hij die opleiding af als beste van zijn lichting.
‘“Dat ging niet alleen over de cijfers die je haalde, maar vooral over hoe je was. Ik kon goed met mensen, kon een team aanvoeren en als de anderen op donderdagavond de stad in gingen, bleef ik leren.”’
Bosnië: de spanning die je voelde aankomen
Na zijn opleiding werd Koning pelotonscommandant bij de pantserinfanterie. Toen in 1994 de Luchtmobiele Brigade werd opgericht, meldde hij zich aan en kwam hij bij het 12 Infanterie Bataljon Luchtmobiell terecht. Het bataljon waarmee hij, nog maar 24 jaar oud, werd uitgezonden naar Bosnië, met Dutchbat II. Zijn antitankpeloton werd tijdens de missie in Srebrenica verdeeld over de posten. Zelf werd hij patrouillecoördinator van de Charlie Compagnie.
De aftakeling van de enclave voelde hij tijdens zijn uitzending aankomen. “We hadden de enclave Srebrenica, die moest beschermd worden. Maar er werden door de strijdende partijen steeds stukjes vanaf gehaald en onze vrijheid van handelen werd ook steeds kleiner. Het hing in de lucht.” De val van de enclave, wat later tijdens Dutchbat III zou gebeuren, hadden hij en zijn collega’s toen al een klein beetje zien aankomen.
Zelf hield hij, zegt hij, weinig over aan de missie. “Ik heb altijd een knop gehad die ik om kon zetten. Als je weer thuis bent, zet je hem om. We mogen blij zijn met de kleine successen die we daar toen hebben bereikt.”
Kosovo: met een groot geheim in zijn rugzak
Jaren later ging Koning, inmiddels compagniescommandant van een Luchtmobiele beveiligingscompagnie, naar Kosovo. Zijn goedgetrainde mannen kwamen er al snel achter dat hun werk, bewaking bij herstelwerkzaamheden zonder noemenswaardige dreiging, ver onder hun niveau lag. Koning onderhandelde een flexibeler concept: zijn eenheid werd een soort QRF (quick reaction force) die kon patrouilleren in plaats van continu op wacht hoefde te staan. Tegen het einde van de missie werden de eenheid zelfs helemaal losgekoppeld van het bataljon waaraan ze was toegevoegd.
Het was ook de missie waarin Koning zijn coming-out beleefde. Hij was getrouwd met Astrid, inmiddels zijn beste vriendin, maar werd drie, vier maanden voor vertrek verliefd op een man en kon dat gevoel niet meer wegduwen.
‘“Ik was toen 33 jaar oud, bij één van de meest stoere onderdelen van de landmacht. Maar ik kon dat gevoel niet meer verbergen.”’
Hij en Astrid gingen scheiden, vlak voor zijn vertrek naar Kosovo. Niet ongewoon vlak voor een uitzending, dus het viel ook niet echt op. Koning besloot zijn geaardheid geheim te houden zolang hij verantwoordelijk was voor 128 mensen. Pas de laatste dagen van de missie vertelde hij het aan een klein groepje vertrouwelingen, met de boodschap dat het van hem mocht uitlekken naar de rest. De reacties waren laconiek en warm. Binnen Luchtmobiel bleek het, tegen zijn eigen verwachting in, geen enkel probleem.
Kort na Kosovo raakte hij toevallig aan de praat met een documentairemaker, op een terrasje in Utrecht. Die volgde hem een half jaar, inclusief zijn volgende uitzending naar Bosnië, voor een documentaire over Defensie en homoseksualiteit. Overigens maakt Koning wel de nuancering dat een coming-out voor een leidinggevende wellicht eenvoudiger is dan voor een soldaat 1e klasse.
Afghanistan: “Jongens, even stil, we hebben een KIA”
Via een aantal staffuncties werd Koning majoor en later hoofd van de sectie 3 van het 11e Bataljon. Met die functie werkte hij toe naar de uitzending met Task Force Uruzgan naar Afghanistan, de zwaarste missie die hij zou meemaken. Zijn plek was voornamelijk de ops-room (operation room), van waaruit hij het beste overzicht had om de eenheden aan te sturen.
Hij herinnert zich nog exact het moment dat ze een collega van de Genie Compagnie verloren. Zijn sergeant-majoor, Aad van der Harst, nam het bericht aan.
‘“Jongens, even stil, we hebben een KIA, killed in action. Dan wordt alles doodstil en komt er iets in beweging waarvan je hoopt dat je het nooit nodig zal hebben.”’
Van kazerne naar Reguliersdwarsstraat
Tijdens die laatste uitzending naar Afghanistan hoorde Koning al dat hij bevorderd zou worden tot overste en terug zou keren naar Amersfoort, als commandant van de gevechtstrainingsschool, zijn laatste functie bij Defensie. Vrij kort daarna verliet Koning na 28 jaar Defensie. Met een oververtegenwoordiging aan luitenant-kolonels en adjudanten in de hogere rangen, koos Koning (toen 47 jaar) voor een vertrekregeling. Samen met zijn partner opende hij een kledingzaak in de Amsterdamse Reguliersdwarsstraat, ooit bekend als ‘dé homostraat van Nederland’ en inmiddels de kleurrijkste, meest inclusieve straat van het land.
Ze schreven op de bonnefooi een mailtje naar de eigenaren van een Californisch kledingmerk dat ze zelf wel eens bestelden. Binnen twee weken stonden die eigenaren in Amsterdam op de stoep en werd de deal met een handdruk beklonken. De zomers liepen goed, maar het merk had geen wintercollectie en de hoge verzendkosten en invoerrechten uit Californië maakten het lastig rendabel. Koning en zijn partner bouwden een kappersconcept in de zaak, verhuurden stoelen aan zelfstandige kappers en groeiden uiteindelijk door naar een volwaardige hair-en-beautyzaak. Toen kwam corona: van de acht kappers keerden er maar drie terug.
Vrijwel per ongeluk werd Koning ook voorzitter van de ondernemersvereniging van de Reguliersdwarsstraat, een functie van een paar uur per week dat hij bijna veertien jaar deed en uitbouwde tot een serieuze organisatie met partners als de RAI. Vorig jaar stopte hij ermee, om voorzitter te worden van de Verenigde Ondernemersvereniging Amsterdam: met dezelfde thema’s maar nu op stadsniveau. Veiligheid, bereikbaarheid, inclusieve evenementen en dat in een schone stad.
‘“Dat alles had ik nooit gekund zonder mijn Defensie-achtergrond.”’
RITA: report it always
Als coördinator van de Regenboog Veiligheidsalliantie zag Koning dat de aangiftebereidheid onder de LHBTIQ+-gemeenschap in Amsterdam laag was en dat er nauwelijks data bestonden over geweld en discriminatie tegen deze groep. Samen met anderen richtte hij RITA op, Report It Always, een online meldplatform, gelanceerd op de mainstage van de Pride op de Dam. Binnen no time had het 5.000 volgers op Instagram.
Wat volgde noemt Koning zelf “een heel triest succes”: het platform werd massaal gebruikt, de gemeente kreeg voor het eerst echte data, de politie kon eindelijk gericht handelen. Vanuit een stichting bouwden ze het uit tot een fysiek community center, dat inmiddels in zijn eigen zaak zit. Er kan een melding gedaan worden, er kan gewerkt en vergaderd worden en elke maandag is er een inloopmoment voor dakloze leden van de LHBTIQ+-gemeenschap, in samenwerking met het COC en de Regenbooggroep. Gefinancierd met subsidies, maar vooral met publiek-private samenwerking en benefietevenementen.
De defensie-achtergrond en zijn huidige werkzaamheden zijn voor veel mensen soms moeilijk te rijmen, maar voor Koning zelf eigenlijk helemaal niet. Voor hem loopt er een rode lijn door zijn hele werkzame leven, namelijk bescherming en veiligheid bieden aan kwetsbare groepen in de samenleving. Bij defensie deed hij dat op uitzending en nu doet hij dat in zijn eigen stad.
