Mee Op Missie met Derek de Vries: "Als de kogels om je oren vliegen, maakt het niet uit wie je thuis hebt zitten"
Derek de Vries wilde al militair worden voordat hij wist wat dat betekende. Hij diende ruim zestien jaar, bij de Luchtmobiele Brigade en als persoonsbeveiliger bij de Brigade Speciale Beveiligingsopdrachten (BSB) van de Koninklijke Marechaussee. Hij ging op uitzending naar Bosnië, Afghanistan en Irak en beveiligde Nederlandse hoogwaardigheidsbekleders in Bagdad toen ISIS op zijn hoogtepunt was. Al die tijd voerde hij nog een tweede strijd, in zijn eigen hoofd. Daarover schreef hij het boek Tweestrijd.
Op een tank bij het verzetsmuseum
Een militaire familie zijn de De Vriesen niet. Zijn vader deed dienstplicht, net als een oom hier en daar, en daar bleef het bij. Toch zit de kleine op foto’s al op een tank, bij een verzetsmuseum waar zijn vader hem mee naartoe nam. Hij groeide op met de serie Tour of Duty. “Ik wilde militair worden voordat ik überhaupt wist wat het betekende.” Op zijn zeventiende begon hij aan de selecties, na de havo.
De eerste poging liep stuk. Bij de mariniers werd hij afgekeurd op zijn knieën, “waar ik in de zestien jaar daarna nooit last van heb gehad.” Hij begon als chauffeur van een rupsvoertuig bij de landmacht, een flinke teleurstelling. Maar het doel stond vast: ooit kom ik bij een speciale eenheid.
Negentien in Bosnië
Met het pantserinfanteriebataljon uit Oirschot ging hij in 2001 voor zes maanden naar Bosnië. Hij was net negentien. Het was relatief rustig, niet het Bosnië dat mensen kennen van Srebrenica, al waren de gevolgen van de oorlog overal te zien. Midden in die uitzending vielen de aanslagen van 11 september en steeg de spanning. “Militair gezien vond ik het heel interessant om daar echt iets aan bij te dragen.”
Vanuit Bosnië solliciteerde hij bij de Luchtmobiele Brigade. De rode baret haalde hij niet makkelijk: beide grote teennagels vielen eraf en blaren had hij genoeg. “Maar het was het allemaal waard.” Kort daarna volgde Kabul, ruim drie maanden als plaatsvervangend groepscommandant van acht, negen jongens rond de twintig. Daar kreeg hij zijn eerste beschietingen. En de cultuurschok: “Je ruikt het meteen als je aankomt. Je zintuigen staan op scherp.”
De bubbel
Terug in Nederland wachtte hij eigenlijk alweer op de volgende uitzending. Dat het leven thuis wat saai voelde, speelde zeker mee, geeft hij toe. “Je zit vijf, vijfenhalve dag per week op de kazerne in een militaire cultuur. Dan word je anderhalve dag losgelaten.” Hij woonde nog bij zijn ouders. Herkenden die hem nog? “Jawel. Maar je verandert natuurlijk. Je wordt volwassener.”
Irak kwam vrij snel daarna, met de missie naar Al Muthanna. Vlak voor zijn komst was marechaussee Jeroen Severs bij een hinderlaag in Ar Rumaythah omgekomen. Derek zat bij de eerste lichting die daarna weer in dat dorp ging patrouilleren. Spannend, en tegelijk vaak saai: veel wachtlopen, veel wachten. “Van al mijn uitzendingen misschien wel de minst interessante.”
Hij werd tijdelijk sergeant, dat beviel goed, en in die rol en ging hij daarna naar de Koninklijke Militaire School. Daar leerde hij lesgeven en leidinggeven onder druk. Daarna volgde de vaktechnische opleiding tot groepscommandant bij Luchtmobiel.
Twintig meter
In 2008 ging hij voor de vierde keer op uitzending, naar Uruzgan. “De meest heftige, maar ook de meest impactvolle.” Wie geen militaire ervaring heeft, schrikt misschien van zijn voorkeur voor voetpatrouilles. Maar de grootste dreiging kwam van bermbommen, en die lagen op of naast de weg. Dus liep zijn groep liever over de paden en door het veld.
Een van de eerste vuurgevechten herinnert hij zich scherp. Ze liepen in een dichtbebost gebied met het Afghaanse leger, ze luisterden mee met het radioverkeer van de vijand en de rode vlaggen stapelden zich op. Toen een andere eenheid in een hinderlaag liep, moesten ze steunen. Ze belandden in een vuurgevecht op twintig, dertig meter. Zijn grootste zorg als leidinggevende was dat ze in die chaos op elkaar zouden schieten. “Iedereen heelhuids thuis en de missie voltooien. Dat was mijn taak.”
Zijn patrouilles van een paar uur werden soms twee dagen, als een voertuig op een bermbom was gereden en ze ongepland moesten overnachten. Terug in de White Compound, het enige witte gebouw tussen al het bruin, draaide zijn compagnie steevast één nummer. De Vlieger van André Hazes.
Na Uruzgan ging Derek naar het Pathfinderpeloton, de verkenners van de Luchtmobiele Brigade. Daar volgde hij de opleiding tot special forces medic. “Je moet iemand soms uren in leven houden met wat er in je tas zit. Je kunt niet even 112 bellen.”
Een film in burger
Na een decennium bij de Koninklijke Landmacht wilde hij een volgende stap zetten. De BSB, de eenheid van de Marechaussee voor persoonsbeveiliging in hoog risicogebieden, was hij al eerder tegengekomen in Kabul en Irak. Hij solliciteerde. Van de 450 kandidaten begonnen er elf aan de opleiding, en negen haalden het uiteindelijk. “Je moet er fysiek sterk zijn en snel kunnen schakelen. Maar je moet ook een normaal gesprek kunnen voeren met iemand op straat, of met een diplomaat.” Dat laatste leerde hij er echt, zegt hij.
Zo’n vijf jaar beveiligde hij mensen, onder meer de Nederlandse ambassadeur in Bagdad, op het hoogtepunt van ISIS. “Je landt op Bagdad International Airport en je belandt in een film.” In burger, met een oortje en een vest onder het jasje. Hij was de bodyguard die het dichtst bij de ambassadeur stond. Op een dag waren ze in een hotel midden in de stad. De volgende dag reed er een autobom naar binnen, met zo’n twintig doden. “Een dag eerder zaten wij nog in die lobby. Wat als?” Hij reisde ook mee met de minister voor Ontwikkelingssamenwerking naar Syrische vluchtelingenkampen in Libanon, vlak bij de grens. “Schrijnende plekken. Maar wel goed om met eigen ogen te zien.”
Tweestrijd
Na ruim zestien jaar was hij toe aan iets anders. De veilige bubbel van Defensie verlaten vond hij lastig. Wat hielp, was de toezegging dat hij binnen een jaar terug mocht komen als het buiten niet beviel. Er speelde nog meer mee. Derek had een relatie, de uitzendingen eisten hun tol en hij wilde meer thuis zijn. Inmiddels is hij getrouwd, met een man.
Dat wist hij al toen hij twaalf, dertien was. Binnen Defensie hield hij het jarenlang voor zich. Zijn boek Tweestrijd, met als ondertitel Over de moed om jezelf te durven zijn, begint in Afghanistan. Derek is 21 als een collega naast hem komt staan en zegt dat er over hem gepraat wordt: ze denken dat hij misschien homo is. Hij ontkende. “Niet naar mezelf, maar naar de buitenwereld.” Met die collega heeft hij nog steeds contact. “Een hele ontspannen vent. Ik had waarschijnlijk gewoon kunnen zeggen: ja, dat klopt.”
De strijd speelde zich vooral in zijn eigen hoofd af, benadrukt hij. Familie, vrienden en collega’s reageerden allemaal positief toen hij het vertelde. “Ik was loyaler aan Defensie en aan het militair-zijn dan aan mezelf.” Zou hij het anders doen? Hij twijfelt. Hij wilde gewoon de beste militair en de beste leidinggevende zijn, en de feedback was altijd goed. “Op het moment dat de kogels om je oren vliegen, maakt het niet uit waar je vandaan komt of wie je thuis hebt zitten.”
Een rolmodel hoeft hij niet te zijn. Toch stromen de reacties binnen, van jong en oud, binnen en buiten Defensie. Eén bericht bleef hangen: iemand die veel therapie had gehad, schreef dat juist zijn boek hem zelfverzekerder had gemaakt. “Alleen dat bericht was al genoeg om al het werk erin te steken.” Twijfel was er wel. Hij schreef het boek in overleg met oud-collega en vriend Dai Carter en haalde er bijna van alles weer uit. “Achteraf denk ik: oh, wat heb ik gedaan.”
Wees voorbereid
Na Defensie werd Derek veiligheidsadviseur. Hij werkte onder meer in Ethiopië en Brazilië en trainde hulpverleners die medicijnen, voedsel en water uitdelen in gevaarlijke gebieden. Wat doe je als je bij een checkpoint aankomt? Hoe de-escaleer je? En wat als er toch iemand gewond raakt? Dat doet hij nog steeds. “Soms hoor ik terug dat iemand indirect een leven heeft gered, door een training die ik gaf. Daarvoor doe ik het.”
Met zijn bedrijf Wees Voorbereid helpt hij mensen weerbaar en zelfredzaam te worden in noodsituaties. Samen met Dai Carter schreef hij daar eerder het boek Schokbestendig over: op een nuchtere, Hollandse manier voorbereid zijn op bijvoorbeeld een langdurige stroomuitval, en vooral mentaal weerbaarder worden. Hij geeft lezingen over presteren en leidinggeven onder druk en werkt aan een volgend boek, over wat militair leiderschap het bedrijfsleven kan leren.
Over tien jaar hoopt hij een paar maanden per jaar in Colombia te wonen, waar zijn man vandaan komt. “Mensen kennen het misschien van Narcos. Maar het is een prachtig land met hele warme mensen. Ik voel me daar thuis.”