Het verhaal van Amy van Son: ‘Bij de Marine ben ik voor de tweede keer geboren’
“Eerst twintig jaar lijden, dan twintig jaar leren en na mijn veertigste ben ik gaan leven”, is wat veteraan Amy van Son zegt over haar eigen verhaal. Na een moeilijke jeugd ontsnapte ze op zee bij de marine aan de houdgreep van haar vader. Het was het begin van een zoektocht naar haar plek in de maatschappij. Die plek vond ze met Helmen Vol Verhalen op het snijvlak tussen kunst en veteranen.
Het zaadje om bij de Marine te gaan was op haar dertiende al geplant. De liefde voor de zee heeft Amy niet van een vreemde. Haar vader zat in de koopvaardij en was dienstplichtig als marinier. “Ik kom uit een gewelddadig gezin. Thuis was er veel dreiging en mijn vader was nooit tevreden met wat ik deed. Pas toen ik op mijn dertiende het beste opstel van de klas schreef over de mijnenvegersdienst van de Koninklijke Marine in Vlissingen, was hij voor het eerst echt trots. Het schildje dat ik ontving voor mijn prestatie hing hij aan de muur.”
“In mei 1989 vertrok ik naar Den Helder voor de opleiding. In het eerste weekend thuis deed mijn vader wat hij wel vaker deed. Hij begon ruzie te maken, te slaan en viel in zijn woede uitbarsting van de trap af. Hij bleef bewusteloos op de grond liggen. De dag erna ben ik naar Den Helder vertrokken en gedurende mijn opleiding niet meer teruggegaan naar huis. Ik was al die tijd bang dat hij mij nog eens kwam opzoeken. Pas toen we vertrokken voor mijn eerste missie en de trossen los gingen, voelde het als een echte bevrijding.”
Op zee begon Amy aan een nieuw hoofdstuk in haar leven. “Bij de Marine ben ik voor de tweede keer geboren. Ik ben iemand met heel veel vuur en op zee kon ik eindelijk mezelf zijn. Thuis moest ik op mijn tenen lopen. In de burgermaatschappij loop ik daar ook nog weleens tegenaan. Maar op zee ben je vrij en draait het alleen om jou, de zee, en het schip dat daar tussen zit. In totaal heb ik drie jaar onafgebroken gevaren.”
Toch verliet Amy na vier jaar alweer de Koninklijke Marine. “Ik zag aan boord mensen kapot gaan aan eenzaamheid en aan de drank. Ik vroeg mezelf af: Is dit het voor mij? Ik had veel behoefte om verder te leren. Ik scoorde op schooltesten altijd havo/vwo, maar mijn ouders stuurden mij naar de mavo. Iedereen in mijn omgeving ging daarheen. Uiteindelijk ben ik humanistiek gaan studeren, wat ook mijn redding is geweest. Tot die tijd sprak ik nooit over mijn verleden, maar op de universiteit moest ik daarop reflecteren.”
Door haar studie zag ze ook in wat de zee voor haar was gaan betekenen. Vooral in moeilijke periodes verlangde Amy nog altijd naar de zee. “Vijftien jaar nadat ik uit dienst was, werd ik elke dag wakker met het idee: ik trek mijn pak aan en ga op post. Het duurde minuten voordat ik doorhad dat ik niet meer op zee zat. Ik heb na mijn studie geprobeerd om nog terug te keren bij de Marine als humanistisch geestelijk verzorger. Maar ik wilde wel op een schip terechtkomen, niet wegkwijnen op een kazerne. Toen dat er niet van kwam, ben ik uiteindelijk voor mezelf begonnen.”
‘Ik denk dat ik goed ben in het creëren van een veilige ruimte waar mensen zich durven uit te spreken.’
De laatste zeven jaar leidt Amy het project Helmen Vol Verhalen, waarin een kunstenaar en veteraan aan elkaar worden gekoppeld. Zij gaan samen mee op missie en vertalen dit naar een kunstwerk. “De kunstenaar en militair zijn op dezelfde manier bedraad. Ik koppel ze op overlap. Door tussen de regels te luisteren en te lezen kom je erachter wat iemand drijft. We creëren vervolgens een veilige haven van vertrek voor die twee. Ik denk dat ik goed ben in het creëren van een veilige ruimte waar mensen zich durven uit te spreken. Juist omdat ik hier zelf zo naar op zoek ben geweest.”
Dat Amy zelf een van de deelnemende veteranen werd, had ze vooraf niet bedacht. “De veteraan is leidend in de koppeling, dus niet alle kunstenaars die zich hebben aangemeld voor het project hebben een buddy gekregen. Een van die kunstenaars was Marian Tappel, een vriendin van mij. Toen ik bij haar op bezoek was, vertelde ze vol vuur en met gebalde vuisten hoe vervelend ze het vond dat ze nog niet gekoppeld was. Dat vuur en die creatiekracht herkende ik bij mezelf. Zij is toen mijn buddy geworden. Het kunstwerk is een zeemeermin, gemaakt uit afvalmaterialen. Het staat symbool voor mijn jeugd, waarin ik ben weggegooid en uit de krochten van het afval heb moeten kruipen om mezelf vorm te geven.”
